Di sản văn hóa

Sáng ngày 15/7/2022, huyện Can Lộc đã tổ chức trọng thể lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích Lịch sử - văn hóa cấp quốc gia đền thờ Bạt quận công Dương Trí Trạch.

Tiến sĩ Bạt quận công Dương Trí Trạch (1586-1662) người làng Sơn Huy, xã Bạt Trạc, huyện Thiên Lộc, nay là xã Khánh Vĩnh Yên, huyện Can Lộc. Năm 34 tuổi, Dương Trí Trạch đỗ Tiến sĩ khoa Kỷ Mùi (1619), sau  khi đỗ Tiến sĩ ông được bổ dụng làm quan với nhiều vị trí khác nhau từ trong triều ra ngoài trấn từ Tham tụng, Hộ bộ Thượng thư, hàm thiếu bảo. dù ở vị trị nào ông cũng có đóng góp lớn, được triều đình tôn vinh ghi nhận. Với hơn 40 năm phụng sự đất nước (từ năm 1620 - 1661), Bạt quận công Dương Trí Trạch hết lòng vì nước vì dân và có đóng góp nổi bật trên các lĩnh vực: chính trị, quân sự, ngoại giao và giáo dục khoa bảng.

Về chính trị, có thể thấy bối cảnh sử đất nước lúc bấy giờ là môi trường thuận lợi để Tiến sĩ Dương Trí Trạch được cống hiến và thi thố tài năng. Bởi, thế kỷ XVII, Đại Việt xã hội có nhiều biến động, các thế lực tranh giành quyền lực đã đưa đất nước vào họa chia cắt, chiến tranh xảy ra liên miên, trước tình hình đó ông đã hai lần dâng sớ tâu vua, lập mưu đánh giặc, tạo mối hòa hiếu giữa Đàng Ngoài với Đàng Trong, đồng thời kiến nghị chấn chỉnh việc cai trị đất nước, thu phục nhân tâm, trọng dụng nhân tài. Về quân sự, ông là người đã nhiều lần trực tiếp làm tướng cầm quân ra trận lập được nhiều công lao góp phần bảo vệ bình yên cho đất nước. Về lĩnh vực ngoại giao, đây là giai đoạn quan hệ giữa Đại Việt và nhà Minh luôn căng thẳng và không kém phần cam go quyết liệt. Do đó, để giữ vững hòa hiếu với nhà Minh, trong vòng chưa đầy 10 năm, Tiến sĩ Dương Trí Trạch đã 2 lần được triều đình tin tưởng giao làm Chánh sứ đi sứ sang Yên Kinh (Bắc Kinh) giao thiệp với nhà Minh. Điều này chứng tỏ Dương Trí Trạch là một nhà ngoại giao tài giỏi, tiết tháo mới đảm đương được sứ mệnh vẻ vang này.

Về lĩnh vực giáo dục khoa cử, Tiến sĩ Dương Trí Trạch có những đóng góp nổi bật, được triều đình giao trọng trách đứng đầu tổ chức 3 kỳ thi để tuyển chọn nhân tài. Đặc biệt, chế độ khoa cử triều Lê sau hơn một trăm năm gián đoạn do chiến tranh, nên sau khi đất nước ổn định triều đình đã tiến hành một đợt dựng bia Tiến sĩ lớn nhất tại Văn Miếu. Công việc trọng đại này được giao Tiến sĩ Dương Trí Trạch đảm trách, ông đã dày công sưu tầm hồ sơ, rà soát những thông tin về 25 khoa thi, họ tên, quê quán, thứ bậc đỗ của 218 vị tiến sĩ trong gần một thế kỷ (1554-1652). Dương Trí Trạch cũng là người chịu trách nhiệm người tổng duyệt tất cả văn bia khắc dựng, sắc nhuận, khảo đính, chú giải văn bia, bài ký. Phải là người có thực tài mới có thể sửa sang được ý tứ, câu từ, bài ký thể hiện sâu sắc được giá trị tư tưởng của các tác gia và thời đại. Đây là một đóng góp quan trọng của Dương Trí Trạch góp phần làm cho hệ thống bia Tiến sĩ ở Văn Miếu Thăng Long đến nay không chỉ là một công trình văn hóa hoàn chỉnh được UNESCO công nhận di sản tư liệu thế giới mà còn có ý nghĩa khích lệ truyền thống giáo dục cho hôm nay và mai sau. Sau hơn 40 năm phục vụ triều đình, Bạt Quận công Dương Trí Trạch về quê trí sĩ, được vua Lê phong Lại bộ Thượng thư, Quốc lão thái bảo và tặng mỹ tự: “Hồng nho Thạc đức, nguyên lão đại thần” (Nghĩa là: Núi Hồng sinh ra người có công đức cao, vị đại thần cao tuổi đứng đầu quan triều đình). Sau khi mất ông được tặng hàm Thái tể.

 Tôn vinh công lao đóng góp của danh nhân và những giá trị lịch sử văn hóa khoa học của di tích, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 1085 /QĐ-BVHTTD ngày 27/10/2020, xếp hạng Đền thờ Dương Trí Trạch, là di tích Lịch sử văn hóa cấp Quốc gia./.

                                                 Võ Đình Thi