Văn hóa

Sáng ngày 8/5, UBND xã Thạch Thắng long trọng tổ chức trọng thể lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh Nhà thờ Nguyễn Tất Cu, Nguyễn Tất Quỳnh.

Nhà thờ Nguyễn Tất Cu, Nguyễn Tất Quỳnh trước đây thuộc xã Hoàng Hà, tổng Hạ Nhất, phủ Thạch Hà, hiện nay là thôn Nam Thắng, xã Thạch Thắng, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

Nguyễn Tất Cu (còn tên khác là Câu) quê ở xã Hoàng Hà, phủ Thạch Hà, trấn Nghệ An. Ông sinh vào khoảng những năm 1840- 1845. Năm 20 tuổi, ông tham gia vào quân đội nhà Nguyễn. Trong quá trình tham gia ông có nhiều công lao và thành tích, giỏi võ, thông nhiều binh pháp, lại cần mẫn trong công việc nên đã được vua Tự Đức phong cho ông chức Vũ vệ cơ tinh binh Chánh đội trưởng. Từ năm 1870, ông theo tổng đốc An - Tĩnh Hoàng Tá Viêm (1820-1909), tự Nhật Trường, hiệu Tùng An chiến đấu.  Từ năm 1879, Hoàng Kế Viêm được triều đình nhà Nguyễn điều động ra Bắc với chức Tổng đốc phụ trách các tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng, Thái Nguyên, Bắc Ninh. Trong suốt cuộc hành trình của ông luôn có sự kề vai sát cánh của Vũ vệ cơ tinh binh Chánh đội trưởng Nguyễn Tất Cu (Đội Cu). Trong quá trình ra Bắc, Đội Cu đã tham gia nhiều trận đánh và lập được nhiều công lao, được triều đình nhà Nguyễn tặng cho nhiều sắc phong. Đến cuối năm 1882, trong một trận đánh ở Thái Nguyên, Nguyễn Tất Cu bị thương nặng. Sau khi bị thương ông đã xin về quê điều trị. Tại quê hương lúc này phong trào Cần Vương chống Pháp dưới sự lãnh đạo của cụ Phan Đình Phùng đang dấy lên mạnh mẽ. Hưởng ứng chiếu Cần Vương, với tinh thần ý chí quật cường, với võ nghệ cao cường và khả năng chỉ huy trận mạc Nguyễn Tất Cu đã cùng với phó bảng Bùi Thố (quê ở xã Phong Phú, Thạch Khê ngày nay) thành lập đội quân “Tứ Thượng” trước khi chưa gia nhập vào đội quân do Phan Đình Phùng lãnh đạo. Là người tinh thông võ nghệ lại quen trận mạc nên Đội Cu đã được Phó bảng Bùi Thố và nghĩa quân tin yêu. Đội quân đã tổ chức nhiều trận tránh dành thắng lợi lớn.

Sau khi phong trào Cần Vương thất bại, Nguyễn Tất Cu lại quay về với đội quân của Thống đốc Hoàng Tá Viêm ở phía Bắc, tiếp tục đảm nhận vai trò Chánh đội trưởng và tham gia chiến đấu dưới quyền của Hoàng Tá Viêm. Trong trận đánh Pháp ở vùng Phú Thọ, do lực lượng địch quá mạnh, quân của Nguyễn Tất Cu bị bao vây nguy hiểm, biết không thể thoát được vòng vây của giặc, Nguyễn Tất Cu cùng với đồng đội đã nhảy xuống sông Thao tự vẫn để không sa vào tay giặc vào ngày 07 tháng 8 âm lịch, không rõ năm nào. Nhân dân hai bên bờ sông Thao đã bí mật đưa xác ông cùng với đồng đội về chôn cất. Sau một thời gian họ hàng bí mật lặn lội từ trong Hà Tĩnh ra bắc để đưa ông về chôn cất.

Nguyễn Tất Quỳnh, còn có tên là Nguyễn Phú. Ông là anh em con chú với Nguyễn Tất Cu, gọi ông Nguyễn Tất Cu bằng bác họ. Nhân dân trong làng thường gọi là quan sát phẩm. Ông sinh năm 1893, năm ông 18 tuổi tham gia quân đội nhà Nguyễn, phục vụ dưới đời 3 vị vua: Duy Tân (1907-1916); Khải Định(1816-1925) Bảo Đại (1932-1945). Trong những năm phục vụ trong quân đội ông tham gia vào đội cơ binh của tỉnh Hà Tĩnh. Trong quá trình tham gia phục vụ trong hàng ngũ quân đội, ông được đánh giá là người “việc công siêng chăm”. Ông vốn người thông minh và hiểu biết binh pháp, đóng góp được nhiều công lao cho quê hương đất nước nên được triều đình tin dùng. Trải qua thời gian quân ngũ, với những công lao và thành tích trong việc binh, ông đã được cân nhắc, đề bạt đảm trách nhiều chức vụ khác nhau. Hiện nay tại Nhà thờ còn lưu giữ được các đạo sắc bằng cho ông.

Nhà thờ Nguyễn Tất Cu - Nguyễn Tất Quỳnh hiện nay có các công trình, hạng mục như sau: cổng, tắc môn, hạ điện, trung điện, thượng điện.

Nhà thờ Nguyễn Tất Cu - Nguyễn Tất Quỳnh  đã được xếp hạng là di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh tại Quyết định số 3287/QĐ-UBND ngày 29/9/2021 để tạo cơ sở pháp lý bảo vệ và phát huy giá trị di tích.

Minh Đức